4 december 2018 is het 25 jaar geleden dat musicus Frank Zappa overleed, maar hij heeft nog steeds heel veel fans over de gehele wereld.

Zappa is een muzikale duizendpoot die niet in een hokje is te stoppen, zijn muziek overstijgt het genre van de pop en bevat elementen van rock, jazz, do-wop, Motown, modern klassiek, elektronica, opera en musical. Hoewel hij begon als drummer en een begenadigd gitarist was, die ook bas en toetsen speelde, voelde Zappa zich voor alles componist. Hij omringde zich met zeer competente musici, zowel in zijn soloprojecten als in zijn opeenvolgende bands, waarvan de legendarische Mothers of Invention de eerste was.

Zijn eerste langspeelplaat (Freak Out!) verscheen in 1966 en zijn laatste een jaar na zijn dood, maar The Zappa Family Trust brengt nog steeds opnamen van hem uit. Zappa was controversieel vanwege zijn cynische kijk op de maatschappij, zijn vaak scabreuze teksten en zijn merkwaardige foto's (zoals zittend op de wc, 1967) en vervreemdende films. Wars van censuur en betutteling, maar zeker geen linkse rakker, zoals vaak werd gedacht. Eerder was hij een Amerikaanse entrepreneur. In deze muzikale biografie gaat Peter Sijnke in op werk en leven van Frank Zappa en zijn relatie tot Nederland.

Peter Sijnke is historicus. Hij schreef vele artikelen en boeken op het terrein van de culturele en regionale geschiedenis. Daarnaast schrijft hij over (de historie van de) popmuziek, zowel artikelen, voornamelijk in Platenblad, als boeken (Kralingen. Holland Pop Festival 1970 met Marcel Koopman - en The Motions). Hij woont in Middelburg.

RockklassiekersBestellen: hier
Uitgeverij Verbum is vooral een uitgeverij van boeken rondom de Holocaust. Een in dat opzicht wat deviante zijtak is de reeks Rockklassiekers. In die tak zijn tot nu toe boeken opgenomen van uiteenlopende bands/musici als: The Doors, Elvis Presley, Pink Floyd, Black Sabbath, The Cream, David Bowie, Deep Purple en The Beach Boys. Aan Nederlandse zijde: Kayak, Focus, The Motions en Livin’ Blues.
Zappa zou goed in het rijtje passen riep ik al eerder. Peter Sijnke, historicus, popmuziekbeschrijver en ex-Zappa-fanzine medewerker, nam die taak op zich. November 2018 verscheen het boekje: Zappa – Controversieel Componist.

Het boek is iets groter dan A5 en telt 162 pagina’s. De opbouw is een logische: de geschiedenis van Zappa vanaf zijn jeugd tot aan zijn overlijden en de gebeurtenissen daarna. Dat alles wordt veelal uitgedrukt in album-releases, concerten en de voor de man belangrijke (rand-)verschijnselen. Daarnaast heeft Sijnke extra aandacht voor een vijftal onderwerpen: Zappa en de censuur, Marriage (as a dada concept), The Boss (oud leden over Zappa), Zappa in Nederland en Het belang van Zappa. Het boek sluit af met een discografie, filmografie, bronnen en dat soort noodzakelijke vermeldingen.
De vormgeving is wat calvinistisch, basic zou ik het willen noemen. Er staan her en der wat foto’s en albumhoezen in, maar het plezier spat nu niet echt van het papier. Dat heeft misschien iets met de kosten te maken, slechts achttien euro voor dit boekje.

Wat voor de vormgeving geldt, geldt ook voor de inhoud: als je het boek beschouwt als een soort ‘basic’-boek over Zappa, is het geslaagd. Alle elementen in/uit 's mans leven worden behandeld in de bekende notendop. Gezien de opzet is er over het algemeen weinig diepgang, Het is een boek dat gebruikt kan worden ‘to lure the innocent young person in our camp’. Een citaat van Zappa uit zijn beginperiode. Voor de doorgewinterde Zappanaat is hier weinig halen; ja, een bevestiging van alles dat je al weet en dat is altijd fijn.

Lastig te lezen vind ik de Nederlandse vertalingen van de albumtitels. Dat is leuk voor intimi, maar eigenlijk niet voor buitenstanders. Noem het beestje maar gewoon bij de naam, dat lijkt mij in een serie als deze minstens noodzakelijk. Dit lijkt mij echter een redactionele taak. Duidelijk is echter dat Sijnke er veel van weet.
Om songteksten vaker af te schilderen als nonsensteksten komt op mij wellicht anders over dan door Sijnke bedoeld.
Soms gaat het wat mis en hebben feiten de tekst al achterhaald. Dat Tina Turner en twee Ikettes (Debbie en Lynn) meegedaan zouden hebben -citaat -  bijvoorbeeld is echt achterhaald en daardoor nu een feit. Maar ook dat is wellicht meer voer voor kenners.
Het stuk over Hitweek en Aloha vind ik best leuk om te lezen, maar in het kader van dit boek eigenlijk te lang. Het lijkt meer een mini-special over die twee bladen, waarbij het belang van Zappa wat wegvalt.

Het echte belang van Zappa, het slothoofdstuk, is een interessante vraag. Ik stelde die vraag ook ooit in het fanzine Black Page aan mijn medeschrijvers en besteedde daar een lang artikel aan. (dat hele artikel is HIER te lezen). Wij kwamen er toen eigenlijk niet uit vond ik. Ik merk dat Sijnke er hier ook nog niet helemaal goed uitkomt. Misschien moeten we die vraag over tien jaar nog eens stellen? Het controversiele heeft hij met de tekst wel duidelijk gemaakt. Misschien is dat dan wel de essentie?

Voor wie meer in het Nederlands wil -  er zijn inderdaad maar heel weinig boeken in het Nederlands over Zappa - is deze website natuurlijk. Maar die wordt helaas niet in het boek vermeld… Foei, Peter :-)!
Voor wie meer wil in andere talen: er talloze andere boeken in diverse stadia van diepgang geschreven.
En voor nu: deze editie van Rockklassiekers is al met al een aardig boekje geworden, maar vooral voor degene die nzich in Zappa willen gaan verdiepen.
Paul Lemmens - 2018 © pics Verbum