GAIL ZAPPA
 
Op deze site is, wordt en zal nog van alles besproken worden rondom Frank Zappa. Elders heb ik al geschreven over diens jeugd, muzikale invloeden, muzikanten, muziek, achtergronden en nog meer zaken die belangrijk lijken, soms zijn en soms ook niet. Maar nog niet eerder is er iets geschreven over de vrouw van. “Achter elk genie staat een vrouw”, is een uitspraak die me nu te binnen schiet; ooit gelezen in een magazine of zoiets. Dat geldt ook hier, achter de man Zappa staat diens vrouw Gail. Onzichtbaarder in het verleden, maar alles in het werk stellend om het werk van manlief mogelijk te maken en daarmee zichzelf op de tweede rij plaatsend. Of toch niet? Er is vaak in minder lovende woorden over haar gesproken en ik moet bekennen, ook ik heb me daaraan schuldig gemaakt. Totdat ik vorig jaar ergens op een of ander site een interview met haar las, waarin ze duidelijk maakte dat haar belangrijkste drijfveer was het werk van man Frank zo goed mogelijk ‘levend’ te houden. Er stond nog meer in, dat ben ik nu weer kwijt, maar wat ik er vooral aan heb overgehouden is een positief gevoel.
Gail was niet Zappa’s eerste ‘echte’ vrouw. Nadat Zappa in 1959 op zichzelf was gaan wonen ontmoette hij tijdens zijn kortdurende studie aan Pomona Collega, Kathryn Sherman; “Kay”. Ze vielen in liefde en huwden op 28 december 1960. Even het tijdsbeeld: Zappa werkte in die tijd onder andere als tekenaar voor advertenties en kaartjes. Dat hij niet onaardig kon tekenen hebben we al eens vaker gezien. Daarnaast bleef hij natuurlijk volop bezig met muziek, zo schreef hij de muziek voor de film The World’s Greatest Sinner (1962), maar was ook bezig als muzikant en producer bij Paul Buff in diens Pal Recording Studio in Cucamonga. Hij verdiende er genoeg geld mee om in 1963 zijn eerste orkeststuk te laten uitvoeren en ook trad hij op met de fiets van zijn zusje in The Steve Allen Show. In 1964 ging het mis met het prille huwelijk. Zappa stond er nu weer alleen voor, maar kon, omdat hij eindelijk het geld kreeg van de filmsoundtrack, PAL-studio overnemen. Hij ging er wonen en noemde de studio: Studio Z. Vrienden als Captain Beefheart en Motorhead kwamen inwonen, waarna het een soort experimentele keuken voor films en andere geluiden werd. Dat het geen mens only club was werd duidelijk nadat Zappa gearresteerd was op verdenking van het maken van een porno geluidsband. Zoals we weten was dat list en bedrog van een overijverige plaatselijke politiebeambte: “Zappa and ‘his buxom (betekent welgevormd), red haired companion Lorraine Belcher’ gingen ‘a-go-go to jail’ (krantenkop maart 1965). Na vrijlating begon Zappa nog harder te werken aan zijn muzikale loopbaan. Een van de bewijzen daarvan was de band The Mothers (of Invention) met wie hij werkte aan zijn eerste plaat Freak Out. Omdat Studio Z. werd afgebroken om plaats te maken voor nieuwbouw en een bredere straat moest hij weer verhuizen. Hij vond dit keer een huis in Laurel Canyon, waar hij ging samenwonen met Pamela Zarubica. Die laatste kennen we als dé Suzy Creamcheese. Het huis werd een ontmoetingsplek voor muzikanten, groupies en andere markante figuren en dat was niets nieuws natuurlijk. Nadat Zappa met zijn Moeders terugkeerde van een korte promotiecampagne (1966) werd hij op het vliegveld afgehaald door Zarubica. Die had voor de gelegenheid een vriendin meegenomen: Adelaide Gail Sloatman (01-01-1945), de vriendin van Bobby Jameson (samen te zien op het strand in de film Mondo Hollywood - Zappa zat ook in die film, maar als muzikant ze kenden elkaar toen nog niet) en zelf ervaren en BH-loze groupie (dat moest er even in, omdat dit bijzondere feit in alle stukken over haar verhaald wordt). Kortom Gail, de dochter van een raketgeleerde (!), is een wilde dame, totdat ze oog in oog staat met Frank Zappa. Ook die raakt voor zijn doen van de kaart; hij omschreef dat in zijn eigen The Real Frank Zappa boek als “I was introduced to a fascinating little vixen, employed as a secretary at the Whiskey-a-Go-Go: Adelaide Gail Sloatman. It took a couple of minutes, but I fell (don’t laugh) in love and we started living together.”
Gail beschrijft die ontmoeting in het boek Rock Wives (Victoria Balfour, 1986): “I was just devastated. I didn’t know what to do. It was like you were totally stripped of any preconceived notions about anything. For one thing, in person Frank was pretty imposing. He had every social disease I think that’s possible. Certainly the clap and the crabs (leuke naam voor een band). He was infested and so was his hair. I think it was not so much rock and roll land not so much the road as it is that nobody was taking care of him. You can always spot a bachelor!” De ziekten en het ongewassen haar hielden haar niet tegen, integendeel, al binnen een maand woonden ze samen; iets waar Pamela toch wel enige moeite mee had; zij moest namelijk het huis uit. Gail en Frank trouwden op 21 september 1967, kort voor de eerste Europese tournee. Gail was inmiddels negen maanden zwanger en geld voor ringen hadden ze niet. Frank kocht een goedkope pen en speldde die op Gail’s jurk. Een ritueel dat vervolgens elk jaar herhaald werd. Na een tijd verhuist de familie – dochter Moon is inmiddels geboren – naar een veel groter huis. Het oude huis van Tom Mix; een huis met talloze kamers, zwembad, tuin, studio én een komen en gaan van mensen: muzikanten al dan niet Mothers, vrienden, bekenden, groupies en daar weer de vrienden van en mensen die denken iets te betekenen. Zappa werkt meestal ’s nachts omdat het dan stil in huis is. Dan kan hij zich concentreren en wordt niet lastig gevallen door telefoontjes en mensen die iets van hem willen. Overdag slaapt hij. Dat kan echter alleen als er iemand is die hem afschermt en dat is Gail’s taak. Zappa (in zijn eigen boek, dat opgedragen is aan Gail en zijn kids): “If I worked the same hours as she does, nothing could get done. The kids have to go to school and she has to handle the telephone. Every three or four weeks I’m back on daylight-schedule and I dread it, because I can’t get anything done. The phone rings all the time. All those questions Gail was dealing with when I was sleeping on the day shift now I have to answer-live, in person. I can’t edit, I can’t write, I can’t do anything because of the constant interruptions.”
[gailzappa.jpg]Daarnaast voedt ze Moon en het  tweede Z.-kind Dweezil op, regelt kindermeisjes (soms is dat een van de GTO’s), doet boodschappen, neemt weer de telefoon aan, regelt de financiën van het huishouden, houdt contact met de buitenwereld, rijdt Zappa rond wiens rijbewijs verlopen is (hij vond dat hij te lang in de rij moest staan om het te verlengen) en als ze even tijd heeft probeert ze een boek te lezen. “Gail is The Big Reader in this family”. Een niet onaanzienlijke taak. Vaak is Zappa op tournee en – zo weten we inmiddels – is daar niet vies van vleselijke contacten met allerlei dames die langskomen en zichzelf aanbieden. En van die tournees had ze denk ik regelmatig hoofdpijn als ze wel of juist niet wist wat zich daar allemaal afspeelde in die tweehonderd motels: “I was a groupie, That’s how I know. And Frank has not exactly come out against groupies. I hate it a lot. I have seen Frank with order women. I’ve tried to sit here and going to be calm, cool and collected and not tear my hair out. There is a number of ways you can deal with it. You can scream, which will get you nowhere. You can set up all kinds of barricades in your relationship, which doesn’t help anything. What you ultimately have to face is being honest with yourself to figure out what your priorities are and if you know what they are, you’ll be less hysterical if it’s going to push somebody in the wrong direction. You do what you do.” (uit Rock Wives, Balfour) Gail’s prioriteit lijkt te liggen bij de familie en lijkt gezien de historie ook meer te hechten aan een wat normaler, burgerlijker, gezinsleven. Ze is een erg betrokken moeder die goed voor haar kinderen zorgt. De relatie met Frank is gecompliceerder. Wederom in zijn boek schrijft Zappa over zijn huwelijk als een dada-concept: “One of the things that makes our relationship work is the fact that we hardly ever get to talk to each other. We talk about business when we have to, but the rest of the time we don’t talk at all. The other factor that has kept things interesting is that when I’m touring I am gone from the house six months out of the year.” Leuk gezegd, maar volgens mij niet helemaal waar. Er zijn namelijk ook artikelen zat bekend waarin verteld wordt dat Zappa Gail altijd zijn nieuwe plaat of cd of plannen daarvoor liet horen, of dat ze samen dansten in de studio op Zappa’s oude 45toeren doo-wop plaatjes. Maar ook dat ze tegenover iedereen in het chaotische huis als een twee-eenheid optraden. Daarnaast moesten er vier kinderen opgevoed worden. Er zal heus wel iets meer gepraat zijn dan gesuggereerd wordt. Ondanks zijn werk is Zappa trots op zijn kinderen en ook daar had hij tijd voor en ik neem aan dat Gail niet altijd aanwezig was. Wel was ze regelmatig in zijn buurt te vinden, bijvoorbeeld tijdens de befaamde optredens in het Garrick Theatre, New York, waar Zappa dagelijks twee maal optrad. Zappa, Gail en Moon woonden toen in een tweekamerappartement in New York met uitzicht op een muur. Ze woonden er echter niet alleen, ook Zappa’s broer Carl - samen met Dick Barber op bezoek - woonden er, net als Cal Schenkel, de hofhoesontwerper, die bezig was aan de hoes voor We’re Only in it for the Money. Terug in L.A. ging het leven gewoon weer op oude voet verder. Ook is Gail vaak te zien op foto’s genomen tijdens tournees. Als enige vrouw – ze is immers de vrouw van de baas - mocht ze mee met het gezelschap en ik denk niet dat zij alleen zittend in haar hotelkamer ze op Frank zat te wachten. Tijdens het werken aan 200 Motels in Londen is Gail ook weer present. Op een recent interview op de site van de BBC vertelt ze dat zij Frank twee keer in zijn leven kwaad heeft gezien en dit was er een van: “Hij was zo kwaad, hij werd als een beest, zijn ogen werden gewoon echt geel van woede.”
“It’s a real job living with Frank and I’m sure it’s the same for him with me. Though I possibly provide a certain amount of amusement. Sometimes he just rolls his eyes. Sometimes he laughs, but probably he’s laughing more at me, whereas I’m laughing at something he’s said. And.. I cook for him. He loves it when I cook.” (uit Rock Wives, Victoria Balfour).
En zo sukkelt het leven van de componist en zijn familie verder. De inmiddels vier kinderen, Dweezil, Moon, Ahmet en Diva hielden Gail meer en meer bezig, net als de ‘basic’ huiselijke zaken zoals het houden van een gevulde koelkast en zorgen voor eten voor manlief die in het holst van de nacht trek krijgt en het opnemen van de telefoon natuurlijk. Tussendoor dreigt nog ene Nigey Lennon roet in het eten gooien. Volgens haar eigen boek ‘Being Frank’ was Zappa bijna bereid Gail te verlaten, maar die heeft me daar even een hartig woordje gesproken! Gevolg: Nigey verwijdert uit het bestand. Ze schijnt mee te spelen op Overnite Sensation, maar dat wordt niet genoteerd en zo schijnt er wel meer.
Halverwege de jaren tachtig begint Zappa zijn Barking Pumpkin Records als een simpel bedrijfje. Gail verzorgt bijna al zijn zaken, zeker de financiële. Zittend of liggend in de keuken worden de met BP-logo voorzien parafernalia als t-shirts ingepakt en opgestuurd, alsmede de zelf uitgebrachte plaatjes waaronder een picture disc van Baby Snakes. Die plaat was alleen op die wijze te verkrijgen. Dat waren nog eens tijden. Hoe goed Gail in de administratie was blijkt uit het volgende waar gebeurde verhaal. Ik bestelde Baby Snakes (natuurlijk!) en later een t-shirt met de Warning/Guarantee tekst erop. Daarvoor moest je een IMO (International Money Order) gebruiken; allemaal kleine groene papiertjes die je bij de bank kocht. Die gingen in een envelop en de ontvanger ging daarmee naar de bank en kreeg het geld uitbetaald. Bij ontvangst van het t-shirt, weken later, zat een klein briefje dat ik nog een tegoed had van vijf dollar en wat ik daarmee wenste te doen. Voor vijf dollar kocht je in die tijd niets en ik stuurde een briefje retour – met de post! - dat ik niets hoefde, maar als ze toevallig een kaart had met Zappa’s handtekening…? En die kreeg ik inderdaad weken later! Ik blij natuurlijk, maar het zegt wel iets over de efficiëntie. Inmiddels is Moon oud genoeg om met pappa mee te doen op het liedje Valley Girls en scoort meteen een hit. Nog meer zaken waar moeder rekening moet houden en nog meer te regelen ook. Dweezil pakt de gitaar op en noemt zijn plaatje doodleuk ‘My Mother is a Space Cadet”. En die titel slaat op Gails’s behoefte om te lezen. Volgens de kinderen (wie herkent dit niet) het ideale moment om een gunst te vragen en dat weten ze!
Er schijnt in de fameuze jaren tachtig nog een nieuwe kaapster op de kust te hebben gelegen, maar ook die weet Gail uiteindelijk op afstand te houden. Je zult maar de vrouw van zijn, ik moet er niet aan denken. En dan is daar Zappa’s ziekte en uiteindelijk overlijden. Opnieuw veel zorgen en geregel en dan is Gail plotseling publieke woordvoerster van haar man. Die taak pakt ze eerst nog wat aarzelend op, maar al snel behoorlijk daadkrachtig. Zappa wilde Gail uit de muziek business hebben “The music business has nothing to do with music anymore” en sloot een deal met Ryko. Wij als fans weten daar alles van. Alle plaatjes kwamen opnieuw uit, mooi verpakt en wij waren blij. Gail zag dat uiteindelijk anders, ze had het liever in eigen hand, omdat vooral zij wist hoe Zappa met zijn muziek om wilde gaan, hoe hij het bedoeld had, etc. Feit is dat Zappa altijd alle nieuwe platen aan Gail liet horen als ze klaar waren. Ik schreef het al eerder, er is meer gepraat in huize Z.! Los van deze rerelease werden de fans regelmatig getrakteerd op nieuwe releases al dan niet uit de kelder, op volledige concerten en andere projecten. Ik heb ze even geteld, het zijn er 25 en dat in 20 jaar. “We’ve been releasing things based on what we think is a good thing to release. I certainly consider his (Joe Travers-red.) opinion absolutely but my first obligation to Frank is to educate. First, you have to have a context in which you can release these things. For me, I can’t just put out a record and not have some background to it” (van de site van Mike King). Hoezo zeuren we eigenlijk? Maar ja dat doen verwende kinderen en we zijn verwend, bedorven zelfs. Maar als je objectief kijkt hebben we dus wel 20(!) nieuwe releases gehad, uiteenlopend van de beginperiode en zelfs nog daarvoor tot Zappa’s latere jaren, met daaronder juweeltjes als live opnamen rond Freak Out, de originele Ruben & the Jets, de originele Lumpy Gravy, de bands met de ladies erin, Carnegie Hall en muziek van de grote en kleine Wazoo band (hoog op de lijst van de fans). Tel daarbij de Road Tapes en het toegankelijk maken van de tapes met mindere geluidskwaliteit en tel dan uit je winst. Tekstueel is Gail niet zo heel sterk, vooral niet als ze in de onder de ZFT (Zappa Family Trust) uitgebrachte cd’s iets probeert te vertellen of uit te leggen. Echter als ze vertelt uit haar eigen ervaring is het wel helder en duidelijk en soms zelfs grappig. Je kunt niet alles hebben. Nu is nog even wachten op de volledige Roxy, zowel film als cd, de voorzichtig aangekondigde band met Jean-Luc Ponty erin (ook al zo’n grote wens) en de volgende Project/Object release: Uncle Meat. Wat wil je nog meer? (ja ik weet wel wat, maar Zappa fans zijn niet gauw tevreden). Dat gaandeweg het proces er allerlei vertragingen zijn, technische hindernissen, hobbels en ander ongerief, nu ja, dat is vervelend, maar soms heb je niet alles onder controle en dan moet dat maar. Nogal wat druk op vooral Gail als nieuw opperhoofd wordt gezet door de ouder wordende fan, die toch nog alles wil meekrijgen. En dan: Gail is ook geen jonkie meer, maar heeft wel alles goed in de hand. Daarbij vallen soms harde woorden als zaken niet duidelijk genoeg zijn afgesproken, of mensen aan de haal gaan met Zappa’s muziek.
Gail’s visie: “Frank’s agenda was to educate because when you educate the audience, you give them the opportunity to experience a wide variety of musical entertainment. Now I can’t do that as well as Frank because I’m not in a band. I mean, on stage, he would introduce Stravinsky, Varèse, and Bartok, you know, all sorts of composers and lots of R&B music that he loved when he was a kid and he went out of his way to make sure people heard those sounds and heard that music. It wasn’t so important from them to know who the composer was until he did interviews; you don’t have to announce it on stage because then people don’t really pay attention. The fact is that their ears are being trained; I can’t do the ear training that Frank did but I can constantly reinforce the idea that there is a basis; there is a history behind all of this stuff. It’s based in intention; the composer’s intent is everything. So you can’t just have somebody interpret Frank’s music because in many cases it’s no different than identity theft or character assassination. When people just take it into their own hands and arrange it without getting permission and do terrible things to it that were never intended – because for them it’s easier to play that way. So I feel that I have a really strong contract with Frank Zappa to get that music out there the way that he intended it and that’s the other part of how the releases work. “ (Mike King, interview met Gail, te vinden op diens site). Een duidelijk statement! En met het plan ’s mans catalogus echt goed uit te brengen zocht ze contact met Universal. Geluidkundig een enorme stap vooruit. De boekjes zijn niet veel anders dan we kenden van Ryko. Ik vond en vind het een enorme verbetering. Recent maakte ze de tongen los met haar ‘wilde’ plannen om de Roxy cd vooruit te financieren door fans/mensen een soort afkoopsom (1000 dollar) te laten betalen, waarmee ze een master kopen en zelf plaatjes kunnen uitgeven. Het plan lijkt te stranden. De een noemt het een geniale stap, de ander een mislukking. Je kunt er van alles van vinden, maar uiteindelijk willen de veelal oudere fans toch gewoon de cd-tjes in huis hebben zonder daar erg veel voor hoeven te doen. Daar heb ik ook last van, maar misschien als ik nu nog achttien zou zijn? In feite moet je dit plan zien in de huidige tijd van downloads en niet(s)meer kopen.
Terugkijkend zien we Gail Sloatman’s leven veranderen van groupie naar de vrouw van een van meest eigenwijze figuren in de rockgeschiedenis, naar moeder en verzorgster, naar iemand die staat voor wat ze wil uitdragen (een citaat van BBC-site n.a.v. de uitvoering van 200 Motels in 2013): “The Music is Frank’s last word. It’s my job to protect it, to serve it to make sure that people don’t mess with it.”


Gail overleed op 8 oktober 2015; ze is 70 jaar geworden.



oktober 2013 - © text Paul Lemmens, © pics - various, © quotes - various